NAJWIĘCEJ TREŚCI

Najwięcej tego typu treści znalazło się w wiadomościach [6] i [8]. Są to wiadomości oceniane przez osoby bada­ne jako mało użyteczne i mniej interesujące (zob. tab. 2). Badani chętnie również usunęliby je z dziennika (zob. tab. 3). Jest możliwe, że źródłem takich właśnie ocen jest ich przeładowanie „metrami sześciennymi area­łu” i „tonami odpadów”. Są to dość szczegółowe informacje, trudne do zapamiętania w natłoku następujących po sobie danych. Nic więc dziw­nego, że nie są tak dobrze pamiętane. Podsumowując, fakt wystąpienia różnic w stopniu utrwalenia infor­macji odnoszących się do kategorii tematycznych nie jest zaskakujący.

WPŁYW RODZAJU PYTANIA

Znaczący wpływ rodzaju pytania na poziom przypominania treści wiadomości został już stwierdzony na podstawie analiz przedstawionych w niniejszym artykule. Dodatkowych informacji dostarcza jednak anali­za interakcji czynnika „rodzaj pytania” i „kategoria”. Okazuje się, że pytania zamknięte gwarantują lepsze wyniki wyłącznie w odniesieniu do kategorii 3 (czas akcji odnoszący się do przyszłości). W pozostałych przypadkach stwierdzono brak istotnych statystycznie różnic. W celu określenia różnic w ramach czynnika „kategoria” zastosowano test porównań wielokrotnych Tukey’a.

ZBIÓR OBIEKTYWÓW

Oznacza ona zbiór obiektów, o których wiedzę dana osoba zgromadziła w wyniku osobistych doświadczeń, wśród których znajdują się obiekty brane pod uwagę w pytaniu oraz wyprowadzone ze zbioru odniesienia zmienne istotne (prawdopodobne) (probability cues), charakteryzujące te obiekty. Zmienne istotne są generowane, testowane i – o ile są użyteczne – aktywizowane jako podstawa reakcji. Porządek, zgodnie z którym poszczególne zmienne są generowane i testowane, odzwierciedla hierarchię odpowiadających tym zmiennym wskaźników trafności (cue ualidiły).

SZCZEGÓLNIE WAŻNE

Szcze­gólnie ważne na tym polu są wyniki badań prowadzonych przez Brun- swicka (1943; 1955; 1964), Fischhoffa (1982), Gigerenzera, Hoffrage, Kleinbóltinga (1991) oraz Gigerenzera (1997). Zgodnie z teorią Gigerenzera, proces rozwiązywania zadania polegają­cego np. na udzieleniu odpowiedzi na pytanie jest dwuetapowy. Po za­poznaniu się z zawartymi w pytaniu warunkami określającymi jego przedmiot i formę udzielenia odpowiedzi ludzie najpierw usiłują zbudo­wać lokalny model umysłowy tego zadania (local mental model) na pod­stawie dostępnych danych i procedur zmagazynowanych w pamięci

DOTKNIĘTE ZJAWISKO

Innymi słowy, ludzie nie tylko wiedzą, co wiedzą, a czego nie wiedzą, ale również mają wgląd w to, czy ta wiedza jest prawdziwa, czy tylko bardziej lub mniej prawdopodobna. Behawioral­nym wskaźnikiem tej metawiedzy jest właśnie poczucie pewności. Zjawisko, którego tutaj dotknęliśmy, stanowi jeden z podstawowych problemów szeroko dyskutowanych na gruncie filozofii, a zwłaszcza nauk o poznawaniu (cogniłiue science) (zob. Żegleń 1996; Szubka, Gu­towski 1998). Dotyczy ono bowiem statusu poznawczego naszej wiedzy i jej relacji do prawdy. Również na gruncie badań psychologicznych problematyka relacji między posiadaną wiedzą a poczuciem jej prawdzi­wości czy też adekwatności do rzeczywistości ma długą tradycję.

PRZEANALIZOWANE RÓŻNICE

Przeanalizowaliśmy również różnice między poziomami pewności w odniesieniu do prawidłowych i błędnych odpowiedzi. Interesowało nas to, czy osoby, które udzielały prawidłowych odpowiedzi na poszczególne pytania, były równie pewne ich poprawności, co osoby błędnie odpowia­dające na pytania. W zasadzie można by oczekiwać, że skoro osoba badana decyduje się na podanie jakiejś odpowiedzi na pytanie, to jest pewna, że jest to odpowiedź prawidłowa. Okazało się jednak, że poczucie pewności co do poprawności odpowiedzi jest niezwykle czułym wskaźni­kiem tego, czy ktoś zna prawidłową odpowiedź, czy nie.